Глобаллашув жараёнида кўплаб хорижий таомлар ва уларнинг атамалари ўзбек тилига ҳам кириб келмоқда. Айниқса, фастфуд (fast food) маҳсулотлари ёшлар ҳаётида тобора кўп учрамоқда. “Бургер”, “пицца”, “хот-дог”, “кетчуп” каби сўзлар кундалик нутқимизда жуда фаол ишлатилади. Бироқ, бу атамаларнинг барчаси тўғридан-тўғри ўзлаштирилган бўлиб, уларнинг ўзбекча ифодаларига эҳтиёж бор.

Ўзбек тилидаги миллий ошхона жуда бой, унда қийма, қази, шашлик, самса, қовурдоқ каби юзлаб номлар мавжуд. Шу боис хорижий таомларнинг номи ҳам тил меъёрларига мос ҳолда таржима ёки изоҳ билан қўлланилиши мумкин.

Нега ўзбекчалаштириш муҳим?

1. Тилнинг тозалиги — ортиқча кирма сўзларни камайтириш.

2. Фикрнинг равонлиги — болалар ва ёшлар учун тушунарли ифода бериш.

3. Миллий маданиятни сақлаш — хорижий атамаларни ўзбек анъаналарига мослаштириш.

Масаладаги қийинчиликлар

· Айрим сўзлар дунё миқёсида шу қадар кенг тарқалганки (масалан, бургер, пицца), уларни тўлиқ таржима қилишдан кўра изоҳ бериш маъқул.

· Баъзиларини эса тоза ўзбекча қилиш мумкин (кетчуп = помидор соуси, айс-крим = музқаймоқ).

· Шунинг учун икки ёндашув зарур: тўлиқ таржима ва изоҳли қўлланиш.

Фастфуд луғати (изоҳли)

Хулоса

Фастфуд атамаларини ўзбекчалаштиришда икки мақсад кўзланиши керак:

1. Оммавий атамаларни изоҳ билан қўллаш (масалан, “бургер (қиймали нон)”).

2. Қолганини тўлиқ ўзбекчалаштириш (масалан, “кетчуп = помидор соуси”).

Шу йўл билан тил тозалиги сақланади ва ёшлар ҳам миллий ошхона ҳамда жаҳон таомларини равшан англайди.

Абу Муслим

(Адабиёт сайтининг бош муҳаррири, профессор)