Адабиётшуносликда драма жанри — эпос ва лирика каби асосий жанрлардан бири бўлиб, инсоний муносабатлар, конфликтлар, характери ва хатти-ҳаракатлар орқали намоён бўладиган воқеаларни саҳнавий кўринишда ифодалайди. Драманинг мазмуни драматик тўқнашувга қурилган бўлиб, у одатда қарама-қарши кучлар ўртасидаги зиддият орқали шаклланади.

Драма жанрининг тарихи
Драма жанри қадимги Юнон даврига бориб тақалади. Айнан Афинада М.а. V асрда трагедия ва комедия каби шакллар вужудга келган. Эсхил, Софокл, Еврипид ва Аристофанлар каби драматурглар бу жанрни юксак санъат даражасига олиб чиқишган. Кейинчалик Рим даврида, жумладан Сенека асарларида, драма фалсафий ва риторик хусусиятлар касб этди.
Уйғониш даврида Уилям Шекспир драмани янги поғонага олиб чиқди. У инсон табиати ва жамиятдаги зиддиятларни чуқур тадқиқ этган. Шекспирнинг “Гамлет”, “Макбет”, “Отелло” асарлари драманинг фалсафий ва психологик қирраларини очиб берди.

Драма жанрининг хусусиятлари
1.    Диалог ва монологга асосланиши — Драма асарларида воқеалар асосан қаҳрамонлар ўртасидаги мулоқот орқали ифодаланади.
2.    Саҳнавийлик — Драма саҳнада қўйиш учун мўлжалланган. Шу боис, унинг тузилиши саҳна талабларига мос бўлиши шарт.
3.    Конфликт (тўқнашув) — Драмадаги асосий ҳаракат манбаи — персонажлар ўртасидаги зиддиятлардир.
4.    Ҳаракат ва динамика — Воқеалар кетма-кетлиги тез ривожланади, персонажлар ҳаракат орқали очилади.
5.    Рақамланган саҳналар ва пардалар — Асар тузилишида саҳналар аниқ белгиланади, бу режиссёр учун катта ёрдам беради.

Драма турлари
Драма жанри бир неча кўринишларга бўлинади:
•    Трагедия — Асосий персонажнинг фожиали тақдири орқали инсон табиати ва тақдир мураккаблиги кўрсатилади.
•    Комедия — Ҳажв, кулги ва ирония воситасида инсон хатолари, камчиликлари фош этилади.
•    Драма (тор маънода) — Ҳаётий муаммолар, шахсий ва ижтимоий зиддиятлар реалистик йўлда очилади.
•    Мелодрама — Кучли ҳис-туйғулар, драматик ҳолатлар ва тасодифларга асосланган, кўпроқ халқ оммасига мўлжалланган шакл.
•    Фарс — Абсурдлик, ҳазил-ҳузур орқали ҳаётнинг ифодаси, кўпроқ қўшимча жанр сифатида қўлланилади.

Драма жанрининг аҳамияти
Драма инсоний туйғуларни, мураккаб ҳаётий муаммоларни, этик танлов ва конфликтларни саҳна орқали ифода этишда беназир воситадир. У фақат кўнгилочар эмас, балки ижтимоий танқид, таълим ва тарбия воситаси сифатида ҳам хизмат қилади.
Шунингдек, драма жамиятнинг маънавий ҳолати, сиёсий муҳити ва тарихий жараёнларини ўзида мужассам этган бўлади. Масалан, совет драматургиясида социалистик реализм ғоялари, мустақиллик даври драмасида эса миллий ўзлик, эркинлик ва инсон қадри масалалари акс эттирилган.
Драма жанри адабиёт ва театрнинг ўзаро боғлиқ шакли сифатида инсон ҳаётининг мураккаб жиҳатларини яққол акс эттиради. У реал ҳаётга яқинлиги, руҳий ҳолатларни очиқ ифодалаши ва саҳнавий моҳияти билан бошқа жанрлардан ажралиб туради. Ҳар бир давр ўз драматургиясини яратади, чунки инсон ва жамиятнинг зиддиятлари доимий ўзгаришда бўлади. Шу боис, драма жанри ҳар доим долзарб ва ривожда бўлиб келади.

Абу Муслим
(профессор, сиёсий таҳлилчи)