Адабиётдаги эпик жанрлар орасида “қисса” (русча – “повесть”) ўзига хос ўринга эга. Бу жанр тўлиқ роман каби кенг қамровли эмас, бироқ ҳикоядан кенгроқ ва мураккаброқ сюжетга эга. Қисса жанри ҳикоячиликнинг ўтмишдан мерос бўлиб келаётган шаклларидан бири бўлиб, у воқеалар ривожини тўлақонли тарзда намоён эта олади. Мазмунан ҳам, шаклан ҳам у адабий жараёнда муҳим босқич сифатида хизмат қилади.

Қисса жанрининг таърифи ва умумий хусусиятлари
Қисса – бу маълум бир воқеа, персонажлар ва муҳит орқали инсон руҳиятини, ижтимоий муносабатлар ва тарихий жараёнларни тўлақонли намоён этадиган прозаик асар шаклидир. У ҳикояга нисбатан кенгроқ ва чуқурроқ, романга қараганда қисқароқ ва ихчамроқ бўлади. Қиссада бир нечта сюжет чизиқлари мавжуд бўлиши мумкин, бироқ улар ҳали роман даражасида мураккаб эмас.
Асосий хусусиятлар:
1.    Воқеалар ривожи муайян хронологияга боғлиқ бўлади.
2.    Қаҳрамонлар характери мураккаблик касб этади.
3.    Ҳодисалар ва жамият ўртасидаги боғлиқлик намоён бўлади.
4.    Воқеликнинг эстетик ва фалсафий таҳлилига эътибор қаратилган.

Қисса жанрининг тарихи
Қисса жанрининг илдизлари қадимги халқ оғзаки ижодиётларига бориб тақалади. Хусусан, ислом оламида “қисса” сўзи авваллари пайғамбарлар тарихи, ибратли воқеалар ҳақидаги ривоятлар маъносида ишлатилган. Адабий мафкура тараққий қилгач, бу тушунча муайян эпик асар турини ифода эта бошлади.
Шарқ адабиётида, хусусан, Насриддин Рабғузийнинг “Қиссаи Рабғузий”, Алишер Навоийнинг "Хамса"сидаги қисса элементлари, форс-тожик ва туркий адабиётлардаги насрий асарлар бу жанрнинг илк кўринишларидир.
Европа адабиётида эса, 19-асрда қисса жанри ривож топиб, Чехов, Гоголь, Тургенев, Мопассан каби ёзувчилар қаламида у шаклланган ва кенгайган.

Қисса жанрининг замонавий намоёнлари
Бугунги кунда қисса жанри реал ҳаётга яқин мавзуларни қамраб олувчи, инсон ички дунёси ва ижтимоий муносабатларни акс эттирувчи муҳим адабий восита сифатида сақланиб қолган. У замонавий муаллифлар томонидан ҳам ахлоқий, фалсафий, ижтимоий-сиёсий мавзуларни кўтариш учун ишлатилади.
Ўзбек адабиётида Ҳамид Олимжон, Ғафур Ғулом, Эркин Воҳидов, Абдулла Қаҳҳор, Саид Аҳмад каби ижодкорлар томонидан ёзилган қиссалар ушбу жанрнинг миллий ва замонавий анъаналарини шакллантиришда муҳим роль ўйнади.
Қисса жанри эпик адабиётнинг мўътадил, ўрта шакли сифатида адабий жараёнда муҳим ўрин тутади. Унинг мобиллиги, ҳаётга яқинлиги ва бадиий таҳлил имконияти муаллифга кенг сўз эркинлигини тақдим этади. Қисса ўз ўқувчисини нафақат маълум бир воқеа билан таништиради, балки унинг қалбида ўша воқеага нисбатан муносабат уйғотади. Шу жиҳатдан, у адабий тарбия воситаси сифатида ҳам юксак баҳоланади.

Абу Муслим (профессор)